استرس و تاثیر آن بر قلب؛ ارتباط پنهانی که نباید نادیده بگیریم
استرس یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر سلامت جسم و روان است. اگرچه بسیاری از افراد استرس را تنها یک احساس طبیعی می‌دانند، اما تحقیقات نشان می‌دهد که استرس‌های مداوم و کنترل نشده می‌توانند تأثیرات جدی و حتی خطرناک بر سلامت قلب داشته باشند. درواقع، استرس طولانی‌مدت یکی از عوامل پنهان اما بسیار قوی در ایجاد بیماری‌های قلبی عروقی است.
در این مقاله به‌صورت کامل بررسی می‌کنیم که استرس چگونه بر قلب اثر می‌گذارد؟ چه علائمی ایجاد می‌کند؟ و چگونه می‌توان آن را کنترل کرد؟
استرس و تاثیر آن بر قلب چیست و چه اتفاقی در بدن ایجاد می‌کند؟
استرس پاسخ طبیعی بدن به چالش‌ها یا خواسته‌های ناگهانی است که به‌عنوان عوامل استرس‌زا شناخته می‌شوند و تعادل یا عملکرد اندام‌های درونی بدن را مختل می‌کنند. این عوامل استرس‌زا می‌توانند به دلیل کار، روابط عاطفی، مسائل مالی و بهداشتی ایجاد شوند. در صورت تداوم استرس همراه با علائم قلبی، بررسی پزشکی توسط متخصص قلب توصیه می‌شود.
استرس و تاثیر آن بر قلب چیست؟
استرس به انگلیسی stress یک نیرو و فشار درونی در همه ی انسان ها می باشد که در اغلب مواقع به همراه خود انواع بیماری ها را می آورد نوعی حالت نگرانی یا تنش ذهنی ناشی از یک وضعیت دشوار است. معمولا زمانی استرس می‌گیریم که با اتفاقات و چالش‌های جدیدی در زندگی مواجه می‌شویم. همچنین زمانی که احساس می‌کنیم مسئله‌ای ما را تهدید می‌کند و نمی‌توانیم آن را کنترل کنیم، دچار استرس می‌شویم. هنگامی که فرد با استرس مواجه می‌شود، بدن هورمون‌های ستیز و گریز مانند کورتیزول و آدرنالین را آزاد می‌کند تا برای چالش‌های سخت آماده شود. در این حالت احساس تپش قلب، سرگیجه یا انرژی زیاد ایجاد می‌شود که در طولانی مدت خطرناک است. استرس مزمن یا طولانی باعث مشکلات مختلف سلامتی از جمله افسردگی و مشکلات قلبی عروقی می‌شود.
تأثیر استرس بر سیستم ایمنی بدن
زمانی که درگیر رویدادها و شرایط استرس‌زا می‌شوید و نمی‌توانید به‌راحتی با آن‌ها کنار بیایید بدن شروع به تولید هورمون کورتیزول می‌کند. زمانی که این هورمون تولید می‌شود، تنش کاهش پیدا می‌کند. اما گاهی این ترشح هورمون طولانی می‌شود، بدن شما به آن عادت می‌کند و خود این اتفاق سبب تشدید استرس می‌شود.
مهم‌ترین تغییرات بدن هنگام استرس:
1- افزایش ضربان قلب
2- بالا رفتن فشار خون
3- انقباض رگ‌های خونی
4- افزایش قند و چربی خون
5- افزایش التهاب عمومی بدن
این واکنش‌ها در کوتاه‌مدت مفیدند اما در صورت تکرار مداوم، خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی را افزایش می‌دهند.
استرس و تاثیر آن بر قلب (عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت)
استرس باعث ترشح هورمون‌هایی مانند آدرنالین و کورتیزول می‌شود که ممکن است فشار خون را افزایش دهد. افزایش فشار خون منجر به افزایش تشکیل لخته خون شده و احتمال حمله قلبی را بالا می‌برد. عوامل مثبت استرس می‌توانند تپش قلب و نامنظمی‌های قلبی، مشکلات گوارشی، ایجاد التهاب، کاهش جریان خون به قلب، بروز دیابت نوع 2، اختلالات تیروئید، درد قفسه سینه و اختلالات تنفسی باشند.
علاوه بر این، استرس می‌تواند باعث ایجاد عادات ناسالم مانند مصرف غذاهای ناسالم، مشکلات خواب، استعمال مواد مخدر و الکل و کاهش سطح فعالیت جسمانی شود که همگی از عوامل خطرزا برای بیماری‌های قلبی هستند. به طور کلی، حفظ سلامت روانی و کاهش استرس از طریق روش‌های مدیریت استرس مانند ورزش، مدیتیشن، تمرکز بر تنفس، آموزش مهارت‌های مدیریت زمان و پشتیبانی روانشناختی می‌تواند به بهبود سلامت قلبی کمک کند.
1- افزایش فشار خون
استرس باعث ترشح هورمون‌هایی می‌شود که رگ‌ها را تنگ‌تر کرده و فشار خون را بالا می‌برند. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، باعث آسیب به قلب و ریسک حمله قلبی را افزایش می‌دهد. آسیبهایی مانند.
1- آسیب به دیواره رگ‌ها
2- افزایش رسوب چربی
3- تنگی عروق کرونر
۲. تپش قلب و آریتمی
آریتمی قلبی یا اختلال در ریتم قلب معمولا در اثر عملکرد نامناسب پیام‌های الکتریکی هماهنگ‌کننده ضربان قلب به وجود می‌آید و به افزایش یا کاهش ضربان یا نامنظم شدن آن منجر می‌شود. آریتمی قلبی ممکن است به صورت بال بال زدن یا تپش قلب توصیف شود که گاهی اوقات هم بی‌خطر است. با این حال، بعضی از آریتمی‌ها ممکن است با علائم و نشانه‌های آزاردهنده و در بعضی موارد کُشنده همراه باشند. درمان آریتمی قلبی اغلب به کنترل یا حذف ضربان‌های سریع، آهسته یا نامنظم منجر می‌شود. علاوه بر این، از آنجا که آریتمی‌های آزاردهنده اغلب در اثر مشکل قلبی تشدید می‌شوند، می‌توان با تغییر سبک زندگی از پیشرفت آن‌ها جلوگیری کرد. استرس زیاد ممکن است باعث ضربان نامنظم قلب شود. این وضعیت به‌ویژه در افرادی که مشکلات قلبی زمینه‌ای دارند خطرناک‌تر است.
۳. افزایش احتمال حمله قلبی
میزان و علت بروز سکته قلبی در افراد به سن، سبک زندگی، سابقه خانوادگی و ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای دیگر باز می‌گردد. افراد بالای ۴۵ سال بیشتر از سایرین در معرض سکته قلبی قرار می‌گیرند. فشار خون بالا (با آسیب به شریان‌های قلبی)، کلسترول بالا (با باریک کردن شریان‌ها) و مصرف دخانیات یا قرار گرفتن در معرض دود آن از عواملی هستند که سبب افزایش احتمال بروز علائم حمله قلبی می‌شوند. استرس شدید و ناگهانی می‌تواند حتی منجر به سندرم قلب شکسته یا حمله قلبی ناشی از استرس شود. این حالت بیشتر در افرادی مشاهده می‌شود که مدت طولانی تحت فشارهای روانی قرار داشته‌اند.
۴. التهاب و گرفتگی رگ‌ها
عامل اصلی گرفتگی رگ قلب رسوب پلاک‌هایی بر روی دیواره داخلی رگ است. این پلاک‌ها دارای درصد زیادی چربی در ترکیب خود هستند و علاوه بر چربی شامل گلبول‌های سفید و سلول‌های دیگر خونی نیز می‌شوند. با جمع شدن این پلاک‌ها در داخل عروق قلب، رگ‌ها دچار تنگی می‌شوند. با رسوب بیشتر پلاک‌های چرب در محل انسداد رگ، میزان تنگی رگ بیشتر شده و موجب وارد شدن فشار بر پلاک‌ها می‌شود. استرس مزمن موجب التهاب در بدن می‌شود. التهاب نقش مهمی در ایجاد پلاک‌های چربی و تنگی عروق دارد.
۵. رفتارهای ناسالم ناشی از استرس
آشنایی با علائم استرس عصبی به شما کمک می‌کند که به موقع به دنبال درمان بروید. بسیاری از افراد هنگام استرس به رفتارهایی روی می‌آورند که خودشان برای قلب مضرند استرس مزمن درمان نشده نه تنها از نظر روحی و روانی آسیب‌زا است، بلکه می‌تواند روی سلامت جسم هم تاثیر منفی داشته باشد. در ادامه به تعدادی از مهم‌ترین علائم استرس اشاره می‌کنیم:
1- پرخوری یا خوردن غذاهای چرب
2- مصرف دخانیات
3- کم‌خوابی
4- کاهش فعالیت بدنی
5- مصرف الکل
این رفتارها اثر استرس را چند برابر می‌کنند.
علائم استرس که ممکن است به قلب فشار وارد کند
استرس شدید و مزمن می‌تواند خود را با علائمی نشان دهد که گاهی شبیه به علائم بیماری‌های قلبی واقعی هستند، شامل:
- خستگی مفرط
- تنگی نفس
- درد یا فشار در قفسه سینه
- تپش قلب یا ضربان نامنظم
- احساس سرگیجه یا سبکی سر
- تعریق سرد یا دست‌های سرد و مرطوب
- تنگی نفس، حتی بدون فعالیت بدنی شدید
- اضطراب شدید یا احساس نزدیک‌بودن خطر
- ضعف و خستگی مداوم
اگر این علائم تکرار شوند یا با فعالیت‌های روزمره تداخل داشته باشند بهتر است با پزشک متخصص قلب دکتر مهدی اکرمی متخصص قلب در شیراز مشورت کنید.
بیشتر بخوانید: استرس و تپش قلب
راه‌های کاهش استرس و محافظت از قلب
۱. ورزش منظم
ورزش یکی از بهترین روش‌های کاهش استرس است. ورزش‌های هوازی ملایم، مانند پیاده‌روی، شنا و دوچرخه‌سواری، از دیگر ورزش های مناسب برای آریتمی هستند. این فعالیت‌ها، به تقویت سیستم قلبی و عروقی کمک کرده و در عین حال، فشار زیادی بر روی قلب وارد نمی‌کنند. روزانه ۳۰ دقیقه پیاده‌روی می‌تواند
1- ضربان قلب را تنظیم کند
2- ترشح هورمون‌های آرام‌بخش را افزایش دهد
3- فشار خون را کاهش دهد
۲. تنفس عمیق و مدیتیشن
تمرین‌های تنفسی، یوگا و مدیتیشن مخلوطی از آرامش ذهنی و کاهش تنش‌های فیزیولوژیک را فراهم می‌کنند.
۳. خواب کافی
کم‌خوابی سطح کورتیزول را بالا برده و استرس را تشدید می‌کند. ۷ تا ۸ ساعت خواب شبانه توصیه می‌شود.
۴. تغذیه مناسب
سلامت قلبی، از مهم‌ترین مؤلفه‌های سلامت کلی بدن است. بیماری‌های قلبی-عروقی، همچنان اصلی‌ترین عامل مرگ‌ومیر در دنیا محسوب می‌شوند، اما نکته مهم آن است که بسیاری از این بیماری‌ها قابل پیشگیری هستند. یکی از مؤثرترین روش‌های پیشگیری، انتخاب غذای مفید برای قلب در رژیم غذایی روزمره است. به گفته دکتر مهدی اکرمی، متخصص قلب و عروق در شیراز اقدامات مداخله‌ای قلب و عروق، «نقش تغذیه در پیشگیری از بیماری‌های قلبی به هیچ عنوان قابل چشم‌پوشی نیست. مصرف غذاهای حاوی امگا ۳، آنتی‌اکسیدان‌ها، فیبر و ویتامین‌های گروه B می‌تواند به‌طور قابل توجهی فشار خون، سطح کلسترول و التهاب‌های مزمن را کاهش دهد.» مطالعات نشان می‌دهد که ترکیبات زیست‌فعال موجود در خوراکی‌های سالم، مانند پلی‌فنول‌ها و اسیدهای چرب غیراشباع، مستقیماً بر عملکرد اندوتلیوم (لایه داخلی عروق) اثر می‌گذارند. سلامت اندوتلیوم عامل کلیدی در پیشگیری از تصلب شرایین و حمله قلبی است.
۵. کاهش مصرف کافئین و قهوه
کافئین زیاد می‌تواند تپش قلب را تشدید کند.
جمع‌بندی
یکی از عوامل مهم و قابل کنترل در بروز بیماری‌های قلبی است. شناخت تأثیرات آن و اعمال راهکارهای مدیریتی می‌تواند سلامت قلب را برای سال‌ها تضمین کند. با تغییر سبک زندگی، ورزش منظم و کاهش تنش‌های روزانه، می‌توان خطر مشکلات قلبی را به میزان قابل توجهی کاهش داد. اگر علائمی مانند تپش قلب، درد قفسه سینه یا تنگی نفس در شرایط استرس‌زا دارید، بررسی توسط متخصص قلب و عروق در شیراز می‌تواند از بروز مشکلات جدی جلوگیری کند.
