تست‌های غربالگری قلبی؛ چرا و چه زمانی باید انجام شوند؟
مقدمه
برای بسیاری از افراد، بیماری قلبی در طول زمان و بی سر و صدا ایجاد می‌شود. همچنین در این شرایط اغلب تا زمانی که یک رویداد بزرگ مانند حمله‌ی قلبی یا سکته رخ ندهد، هیچ علامتی بروز نمی‌کند. بیماری‌های قلب و عروق همچنان مهم‌ترین علت مرگ‌ومیر در جهان محسوب می‌شوند. بسیاری از این بیماری‌ها سال‌ها بدون علامت در بدن پیشرفت می‌کنند و زمانی تشخیص داده می‌شوند که عوارض جدی مانند سکته قلبی رخ داده است. به همین دلیل پزشکان بر انجام منظم تست‌های غربالگری قلبی تأکید دارند.دقیقا به همین دلیل است که غربالگری برای سلامت قلب ضروری است.
طبق توصیه‌های انجمن قلب آمریکا، تشخیص زودهنگام عوامل خطر میتواند تا حد زیادی از بروز سکته قلبی و نارسایی قلب جلوگیری کند.
تست‌های غربالگری قلبی چیست؟
منظور از غربالگری قلبی مجموعه‌ای از بررسی‌های ساده تا پیشرفته هستند که برای ارزیابی با هدف شناسایی زودهنگام بیماری‌های قلبی و عروقی مانند،سلامت عروق کرونر، عملکرد عضله قلب، ریتم ضربان قلب، سطح چربی و قند خون در افراد انجام می‌شود. این فرآیند به پزشکان کمک می‌کند تا افرادی را که در معرض خطر بالای ابتلا به بیماری‌های قلبی هستند، شناسایی کنند. هدف اصلی این آزمایش‌ها پیشگیری است، نه فقط تشخیص بیماری.
چرا غربالگری قلب اهمیت زیادی دارد؟
بیماری قلبی علت اصلی مرگ و میر انسانها در اکثر گروه‌های نژادی در ایران و جهان است. در حالی که برخی شرایط قلبی-عروقی ناگهانی یا دشوار قابل تشخیص هستند، بیشتر انواع بیماری‌های قلبی در غربالگری‌های معمول ظاهر می‌شوند. و غربالگرب قلب میتواند کمک به، شناسایی زودهنگام بیماری قبل از بروز علائم، جلوگیری از سکته قلبی ناگهانی، کاهش هزینه‌های درمانی سنگین در آینده، افزایش طول عمر و کیفیت زندگی، در واقع غربالگری راهنمای کامل سلامت قلب نوعی سرمایه‌گذاری برای سلامت آینده محسوب می‌شود.
در مرکز سلامت قلب و عروق، ما به قدرت غربالگری‌های منظم قلبی برای تشخیص و مدیریت شرایطی که ممکن است بر سلامت قلب شما تأثیر بگذارند، اگر مدت زیادی از آخرین غربالگری قلبی شما گذشته است، می‌توانید جهت رزرو نوبت آنلاین اینجا و جهت نوبت تلفنی اینجا کلیک کنید.
مهم‌ترین تست‌های غربالگری قلبی
۱- اندازه‌گیری فشار خون
- فشار خون نرمال
فشار خون نرمال (طبیعی)، به عدد سیستول کمتر از 120 میلی‌مترجیوه و عدد دیاستول کمتر از 80 میلی‌مترجیوه گفته می‌شود. اگر نتایج اندازه‌گیری ما در این محدوده قرار بگیرد، باید عادت‌های صحیح برای قلب مثل پیروی از یک رژیم‌غذایی متعادل و ورزش منظم را برای حفظ فشار خون نرمال ادامه دهیم.
- فشارخون افزایش‌یافته
زمانی که فشارخون سیستولی به‌طور مداوم بین 129-120 و فشارخون دیاستولی کمتر از ۸۰ میلی‌متر جیوه باشد، فشارخون افزایش‌یافته به حساب می‌آید. افرادی که فشارخون افزایش‌یافته دارند، در معرض خطر ابتلا به فشارخون بالا هستند و باید اقدامات لازم برای کنترل این وضعیت را مدنظر داشته باشند.
- مرحله 1 فشارخون بالا
مرحله ۱ فشارخون بالا زمانی است که به‌طور مداوم فشارخون سیستولی 139-130 یا فشارخون دیاستولی 89-80 میلی‌متر جیوه باشد. در این مرحله، پزشک علاوه بر توصیه به اقداماتی برای اصلاح سبک زندگی، ممکن است بر اساس عوامل خطرساز هر فرد برای ابتلا به بیماری‌های قلبی عروقی(مثل حمله قلبی یا سکته مغزی)، داروهای کنترل کننده فشارخون تجویز کند.
- مرحله 2 فشارخون بالا
مرحله ۲ فشارخون بالا زمانی است که فشارخون به‌طور مداوم 14۰/9۰ میلی‌متر جیوه یا بالاتر باشد. در این مرحله، پزشک ترکیبی از داروهای کنترل کننده فشارخون و اصلاح سبک زندگی را تجویز می‌کند.
- بحران فشارخون بالا
اگر فشارخون سیستولی به‌طور ناگهانی از۱۸۰ میلی‌متر جیوه و یا فشار دیاستولی از 120 میلی متر جیوه بیشتر شود، ممکن است دچار بحران فشارخون بالا شده باشیم و این مرحله از فشارخون بالا نیاز به تماس با اورژانس و مداخله پزشکی دارد.
فشار خون بالا یکی از اصلی‌ترین عوامل خطر بیماری قلبی است و اغلب علامتی ندارد. اندازه‌گیری منظم فشار خون میتواند: خطر سکته قلبی و مغزی را مشخص کند، نیاز به درمان دارویی را نشان دهد، روند کنترل بیماری را ارزیابی کند. این ساده‌ترین اما حیاتی‌ترین تست قلبی است.
طبقه‌بندی فشارخون
پنج محدوده فشارخون بر اساس طبقه‌بندی انجمن قلب آمریکا عبارتند از:
| فشارخون دیاستولیک (mmHg) | و/ یا | فشارخون سیتولیک (mmHg) | طبقه‌بندی فشارخون |
| کمتر از 80 | و | کمتر از 120 | فشار خون نرمال |
| کمتر از 80 | و | 120-129 | فشارخون افزایش‌یافته |
| 80-89 | یا | 130-139 | مرحله 1 فشارخون بالا |
| 90 یا بیشتر | یا | 140 یا بیشتر | مرحله 2 فشارخون بالا |
| بیشتر از 120 | و/ یا | بیشتر از 180 | بحران فشارخون بالا |
۲- آزمایش خون چربی و قند
آزمایش چربی خون برای اندازه‌گیری سطح کلسترول، تری گلیسیریدها و سایر چربی‌ها در خون انجام می‌شود و به ارزیابی خطر بیماری‌های قلبی عروقی کمک می‌کند. این آزمایش شامل اندازه‌گیری کلسترول کل کلسترول بد (LDL)، کلسترول خوب (HDL) و قند خون ناشتا است.
افزایش این شاخص‌ها رابطه مستقیمی با گرفتگی عروق قلب دارد.
۳- نوار قلب (ECG)
نوار قلب (ECG) یک آزمایش پزشکی غیرتهاجمی است که فعالیت الکتریکی قلب را ثبت و نمایش می‌دهد. این روش برای تشخیص مشکلات قلبی و نظارت بر عملکرد قلبی بیماران استفاده می‌شود. با توجه به اهمیت عملکرد قلب در سلامت عمومی بدن، بررسی دقیق این سیگنال‌ها اطلاعات ارزشمندی درباره وضعیت فیزیولوژیکی و پاتولوژیکی قلب ارائه می‌دهد.
مبانی عملکرد نوار قلب قلب با ارسال سیگنال‌های الکتریکی، انقباضات عضلانی خود را هماهنگ می‌کند. این سیگنال‌ها از طریق الکترودهای متصل به پوست بیمار ثبت شده و به صورت یک نمودار گرافیکی نمایش داده می‌شوند. نوار قلب معمولاً شامل چندین موج اصلی مانند P، QRS و T است که هر یک نشان‌دهنده مرحله خاصی از چرخه قلبی می‌باشند.
نوار قلب فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند و میتواند مشکلات زیر را نشان دهد:
الف- آریتمی یا نامنظمی ضربان
ب- آثار سکته قلبی قبلی
ج- اختلالات هدایت الکتریکی
این تست سریع، بدون درد و بسیار پرکاربرد است.
۴- تست ورزش قلب
تست ورزش قلبی، روشی غیرتهاجمی برای بررسی عملکرد قلب در زمان فعالیت بدنی است که با استفاده از نوار قلب (ECG)، فشار خون و علائم بیمار در حین راه‌رفتن روی تردمیل یا رکاب‌زدن بررسی می‌شود. این تست برای تشخیص بیماری‌های عروق کرونر، آریتمی، ارزیابی درد قفسه سینه و تعیین سطح ایمنی فعالیت فیزیکی کاربرد دارد.
برای بسیاری از افراد میانسال، این تست نقش کلیدی در پیشگیری دارد.
۵- اکوکاردیوگرافی
اکوکاردیوگرافی داپلر رنگی (Color Doppler Echocardiography) یکی از روش‌های تصویربرداری پزشکی غیرتهاجمی است که برای بررسی جریان خون در قلب و عروق استفاده می‌شود. این روش ترکیبی از اکوکاردیوگرافی استاندارد و فناوری داپلر است که امکان مشاهده سرعت و جهت جریان خون را به‌صورت رنگی فراهم می‌کند. این تکنیک به پزشکان کمک می‌کند تا مشکلاتی نظیر نارسایی دریچه‌ای، تنگی عروق و نقص‌های مادرزادی قلبی را تشخیص دهند.
۶. سی‌تی آنژیوگرافی قلب
سی تی آنژیوگرافی قلب (CT angiography) یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی است که به کمک اشعه ایکس و کامپیوتر ایجاد تصاویر سه‌بعدی از عروق خونی قلب می‌کند. در این روش داروی کنتراست سی تی اسکن با ایجاد رنگ در خون و عروق به پزشکان کمک می‌کند تا عروق کرونری قلب را از نظر تنگی، انسداد یا سایر مشکلات عروقی ارزیابی کنند. این روش تصویربرداری پیشرفته میتواند میزان گرفتگی عروق کرونر را با دقت بالا مشخص کند. پزشکان معمولاً آن را برای افراد پرخطر یا دارای علائم مشکوک تجویز می‌کنند.
چه افرادی بیشتر به غربالگری قلب نیاز دارند؟
افراد با علائم تپش قلب و با سابقه خانوادگی بیماری و یا فوت ناشی از بیماری قلبی، مبتلایان به دیابت یا فشار خون بالا، سیگاری‌ها، افراد کم‌تحرک یا دارای اضافه‌وزن باید به پزشک متخصص قلب و عروق مراجعه کنند تا که وضعیتشان به سرعت مورد بررسی قرار گیرد.
هر چند وقت یک‌بار باید تست قلب انجام دهیم؟
برنامه زمانی غربالگری به سن و عوامل خطر بستگی دارد، سابقه خانوادگی زمان شروع معاینات و تناوب آن را تعیین می‌کند. اما به‌طور کلی:
1- فشار خون: سالی یک‌بار
2- آزمایش چربی و قند: هر ۳ تا ۵ سال در افراد سالم
3- نوار قلب و تست ورزش: طبق نظر پزشک
4- بررسی‌های پیشرفته: در صورت وجود علائم یا ریسک بالا
مشاوره با پزشک بهترین راه تعیین زمان مناسب است.
نشانه‌هایی که نباید نادیده بگیرید
حملات قلبی ممکن است برای هرکسی اتفاق بیفتد و اغلب بدون هشدار به آنها حمله می کنند. دانستن علائم هشدار دهنده حمله قلبی از قبل برای تشخیص و درمان به موقع ضروری است، زیرا می تواند شانس عوارض جدی را کاهش دهد و بقا را بهبود بخشد. درمان با استفاده از مداخلات پزشکی در مدت کوتاهی پس از حمله قلبی تضمین می کند که آسیب کمتری به ماهیچه های قلب وارد می شود و جریان خون طبیعی بازیابی می شود. در نتیجه، دانستن علائم و جستجوی فوری مراقبت های پزشکی از جراح اصلی حمله قلبی/ متخصص قلب می تواند جان شما را نجات دهد. درک اینکه چرا حمله قلبی رخ می دهد نیز بسیار مهم است زیرا می تواند به شناسایی عوامل خطر بالقوه و تلاش برای انجام برخی اقدامات پیشگیرانه کمک کند. در صورت مشاهده علائم زیر باید سریع‌تر بررسی قلبی انجام شود:
1- درد یا فشار در قفسه سینه
2- تنگی نفس هنگام فعالیت
3- تپش قلب شدید یا نامنظم
4- سرگیجه یا غش
5- خستگی غیرعادی
این نشانه‌ها ممکن است هشدار اولیه بیماری قلبی باشند.
نقش سبک زندگی در کنار غربالگری قلب
تست‌های غربالگری زمانی بیشترین اثر را دارند که با سبک زندگی سالم همراه شوند: استعمال دخانيات، ديابت،فشارخون بالا، چاقي و آلودگي هوا، خواب کافی، تغذیه کم‌چرب و سرشار از سبزیجات تازه، کنترل استرس، از جمله عوامل موثر در بروز بیماری های قلبی و عروقی می باشد. پیشگیری واقعی ترکیبی از آزمایش‌های پزشکی و عادات سالم است.
جمع‌بندی
تست‌های غربالگری قلبی ابزارهایی حیاتی برای تشخیص زودهنگام بیماری‌های قلب و پیشگیری از سکته‌های خطرناک هستند. بسیاری از مشکلات قلبی بدون علامت پیشرفت می‌کنند، اما با چند آزمایش ساده می‌توان آنها را در مراحل اولیه شناسایی و درمان کرد.
