رژیم غذایی شامل کربوهیدرات ها، چربی ها و پروتئین ها در بدن انسان متابولیزه و تجزیه می شود تا انرژی تامین شود. عدم تعادل بین تامین غذا و مصرف انرژی باعث ایجاد اختلال متابولیک در بدن می شود که می تواند منجر به ایجاد مقاومت به انسولین، التهاب مزمن، فشار خون بالا و تصلب شرایین شود. برخی از عواملی که در ایجاد سندرم متابولیک نقش دارند عبارتند از:

الف- چاقی و سبک زندگی کم تحرک: عدم فعالیت بدنی در شرایط پرخوری می تواند منجر به تجمع بیش از حد چربی در اطراف کمر و در نتیجه مقاومت به انسولین، افزایش تری گلیسیرید و سایر اثرات سندرم متابولیک شود.

ب- استرس: استرس جسمی و روحی می تواند تعادل هورمونی محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال را مختل کند و منجر به افزایش سطح هورمون استرس به نام کورتیزول شود. کورتیزول باعث ترشح بیشتر انسولین و تولید گلوکز می شود که در نهایت منجر به تجمع بافت چربی و چاقی، مقاومت به انسولین، اختلال چربی خون و فشار خون بالا می شود.

پ- اختلال در خواب: کمبود خواب یا قطع شدن خواب در زمینه عوامل خطر دیگر نیز می تواند باعث اختلال در تعادل هورمونی محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال شود و منجر به تولید افزایش سطح کورتیزول شود و اثراتی مشابه استرس ایجاد کند.

ت- آپنه انسدادی خواب: مطالعات جدید ارتباط این اختلال را با سندرم متابولیک نشان داده است. آپنه انسدادی خواب وضعیتی است که به دلیل عملکرد نامناسب عضلات گلو، باعث انسداد راه هوایی و قطع تنفس و در نتیجه اختلال در خواب می شود. این اختلال باعث فشار خون بالا، اختلالات خلقی، سردرد، مشکل تمرکز و مشکلات دیگر می شود.

عوامل خطر برای سندرم متابولیک

عوامل خطر برای سندرم متابولیک به مجموعه‌ای از شرایط گفته می‌شود که احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی–عروقی، دیابت نوع ۲ و سکته را افزایش می‌دهند. این عوامل معمولاً با هم دیده می‌شوند و داشتن چند مورد از آن‌ها خطر را به‌طور چشمگیری بالا می‌برد.

مهم‌ترین عوامل خطر سندرم متابولیک

الف- چاقی به‌ویژه چاقی شکمی (Central Obesity)

مهم‌ترین عامل خطر
دور کمر بالا (در مردان بیش از 102 سانتی‌متر؛ در زنان بیش از 88 سانتی‌متر ـ ممکن است بسته به نژاد متفاوت باشد)
تجمع چربی شکمی باعث مقاومت به انسولین و التهاب می‌شود.

ب-  مقاومت به انسولین

بدن به انسولین پاسخ کافی نمی‌دهد.
زمینه‌ساز افزایش قند خون، چربی خون و فشار خون.

۳. سبک زندگی کم‌تحرک

فعالیت بدنی ناکافی باعث افزایش چربی شکمی، افزایش فشار خون و اختلال قند می‌شود.

۴. رژیم غذایی ناسالم

مصرف زیاد قند و نوشیدنی‌های شیرین، چربی‌های ترانس و اشباع، غذاهای فرآوری‌شده
مصرف کم سبزیجات، میوه، فیبر، غلات کامل

۵. ژنتیک و سابقه خانوادگی

سابقه خانوادگی: دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، چربی خون بالا، برخی افراد به‌طور ژنتیکی مستعد مقاومت انسولین هستند.

۶. سن بالاتر

خطر از حدود 40 سالگی به‌بعد افزایش می‌یابد، اما امروزه در جوانان نیز به‌دلیل چاقی بیشتر دیده می‌شود.

7. فشار خون بالا،

چه تشخیص داده شده و چه در مراحل اولیه خودش هم عامل خطر است و هم جزئی از تعریف سندرم متابولیک.

8. اختلالات چربی (دیس‌لیپیدمی)

تری‌گلیسیرید بالا و HDL پایین
این دو مورد نیز از اجزای اصلی سندرم متابولیک هستند.

9. سیگار

سیگار التهاب، مقاومت انسولین و اختلالات چربی را تشدید می‌کند.

10. اختلال خواب

آپنه انسدادی خواب یکی از عوامل مهم و کمتر شناخته‌شده است.

11. استرس مزمن

افزایش کورتیزول → افزایش چربی شکمی، قند خون و فشار خون.

بزرگ‌ترین عوامل خطر قابل‌تغییر شامل چاقی شکمی، کم‌تحرکی، رژیم ناسالم، سیگار و استرس هستند. عوامل غیرقابل‌تغییر شامل ژنتیک، سن و برخی شرایط هورمونی می‌باشند.