درمان فیبریلاسیون دهلیزی

فیبریلاسیون دهلیزی چیست؟

فیبریلاسیون دهلیزی (Atrial Fibrillation – AF) یکی از شایع‌ترین اختلالات ریتم قلب است که دهلیزها به شکل غیر منظم و تند منقبض می شوند. (پمپ کردن مناسب خون توسط قلب مهم است چرا که با پمپ مناسب خون توسط قلب ،نیازهای اکسیژن و تغذیه ای بدن تامین می شوند) این وضعیت می‌تواند باعث لخته شدن خون، سکته مغزی، نارسایی قلب و کاهش کیفیت زندگی شود. بنابراین، تشخیص و درمان فوری AF از طریق داروها، الکترو کاردیوورژن و روش‌های دیگر، نه تنها کیفیت زندگی بیمار را بهبود می‌بخشد، بلکه خطرات جدی ناشی از این بیماری را نیز کاهش می‌دهد.

اهداف درمان فیبریلاسیون دهلیزی

1- کنترل ضربان قلب (Rate Control).

برای کنترل ضربان قلب معمولاً از بتابلوکرها، بلوک‌کننده‌های کانال کلسیم یا دیگوکسین استفاده می‌شود. در برخی بیماران، داروهای ضد آریتمی مانند آمیودارون یا فلیکاییدین برای بازگرداندن ریتم طبیعی قلب تجویز می‌گردد. همچنین، داروهای رقیق‌کننده خون مانند وارفارین یا داروهای جدیدتر (NOACs) به‌عنوان بخش اصلی درمان به کار می‌روند تا خطر سکته کاهش یابد. انتخاب داروی مناسب در خط اول درمان AF به شرایط بالینی بیمار، سن، بیماری‌های همراه و تحمل دارویی او بستگی دارد.

2- پیشگیری از تشکیل لخته و سکته مغزی

بیشتر سکته‌های مغزی به دلیل انسداد ناگهانی یک شریان مغزی رخ می‌دهند (به این نوع سکته مغزی، سکته مغزی ایسکمیک گفته می‌شود). در اکثر موارد سکته‌های مغزی ایسکمیک، انسداد ناشی از تشکیل یک لخته خونی است. در بیمارانی که ریتم قلب نامنظم (فیبریلاسیون دهلیزی) دارند، داروهای آنتی‌کوآگولانت مانند وارفارین (warfarin) از تشکیل این لخته‌های خونی پیشگیری کرده و از وقوع سکته مغزی جلوگیری می‌کنند. بااین‌حال، داروهای آنتی‌کوآگولانت ممکن است باعث خون‌ریزی در مغز نیز شده و این تاثیر مضر بر هرگونه مزیت در بیمارانی که ریتم قلب طبیعی دارند، غلبه کند.

3- بازگرداندن ریتم طبیعی قلب (Rhythm Control)

4- کاهش علائم مانند تپش قلب، ضعف، سرگیجه یا تنگی نفس

روش‌های درمان فیبریلاسیون دهلیزی

فیبریلاسیون دهلیزی بیماری‌ای است که با مدیریت درست، قابل‌کنترل خواهد بود. از داروهای ساده گرفته تا روش‌های پیشرفته مثل ابلیشن.

 دارو درمانی

داروها معمولاً اولین خط درمان برای فیبریلاسیون دهلیزی هستند و به دو هدف اصلی کمک می‌کنند: کنترل ضربان قلب (Rate Control) و بازگرداندن ریتم طبیعی قلب (Rhythm Control).

1- داروهای رقیق کننده خون که به منظور کاهش خطر لخته شدن خون و یا سکته

2- داروهایی جهت کنترل ضربان بیش از حد در بطن‌ها

3- داروهایی جهت کنترل ریتم قلب

 جراحی

در صورتی که داروها جهت درمان فیبریلاسیون دهلیزی موثر واقع نشوند لازم است درمان‌های دیگری صورت بگیرد، در ادامه به این درمان‌ها اشاره خواهد شد:

1- کاردیوژن الکتریکی: در این روش با استفاده از شوک‌های کم انرژی ریتم قلبی به حالت طبیعی بازگردانده می‌شود. این روش در اکثر موارد یک راه حل موقتی است.

2- ابلیشن رگ ریه: در این روش از یک کاتتر جهت انتقال انرژی به سمت خارج و اطراف رگ‌های قلبی استفاده می‌شود. روش ابلیشن رگ ریه باعث می‌شود تا بدن شما پاسخ بهتری نسبت به داروهای مصرفی داشته باشد و حتی ممکن است در طولانی مدت احتیاج به مصرف دارو نداشته باشید.

3- ضربان ساز دائمی: در صورتی که ضربان قلب شما آهسته باشد ممکن است ضربان ساز دائمی پیشنهاد شود. ضربان ساز دائمی معمولاُ زمانی پیشنهاد می‌شود که علاوه بر فیبریلاسیون دهلیزی مبتلا به آریتمی دیگری نیز باشید.

4- انسداد زائده دهلیزی چپ: این روش به منظور کاهش خطر لخته شدن خون و سکته انجام می‌شود.

5- روش MAZE: در این روش با ایجاد بافت اسکار، حرکت تکانه‌های الکتریکی قلب در مسیر درست هدایت می‌شوند. روش نام برده شده درصد موفقیت بالایی دارد و در صورتی که علائم فیبریلاسیون دهلیزی بیمار شدید باشید و یا سابقه‌ی سکته مغزی و لخته شدن خون را داشته باشد این روش توصیه می‌شود.

روش‌های درمانی پیشرفته

ابلیشن کاتتری یکی از محبوب‌ترین روش‌ها برای درمان AFib است. در این روش یک لوله نازک و نرم (کاتتر) از طریق سیاهرگ پا به قلب هدایت می‌شود. نقاطی از قلب که سیگنال‌های الکتریکی غیرطبیعی تولید می‌کنند با حرارت (رادیوفرکانسی) یا سرما (کرایوابلیشن) تخریب می‌شوند. این کار بافت اسکار کوچکی ایجاد می‌کند که مانع انتقال سیگنال‌های نادرست می‌شود.

اهدافی که در درمان فیبریلاسیون دهلیزی مورد نظر است عبارتند از:

1- کنترل ضربان قلب

2- بازگشت به ریتم طبیعی قلب

3- کاهش خطر سکته مغزی

1-بسیاری از شرایط و بیماری‌های که نام بردیم قابل کنترل و پیشگیری نیستند اما شما می‌توانید با تغییر سبک زندگی به پیشگیری از فیبریلاسیون بطنی کمک کنید، به عنوان مثال:

1- کاهش مصرف نمک، چربی و غذاهای فرآوری‌شده

2- ترک سیگار و مواد مخدر

3- کاهش مصرف نوشیدنی‌های الکلی و کافئین

4- ورزش کردن به صورت منظم

5- کاهش وزن

6- داشتن رژیم غذایی سالم

لازم است این نکته را بدانید ورزشکارانی که برای مدت طولانی ورزش می نمایند بیشتر در معرض خطر ابتلا به فیبریلاسیون بطنی هستند. همچنین در صورتی که سابقه خانوادگی فیبریلاسیون دهلیزی را دارید باید وزن بدن، سطح فشار خون و سطح کلسترول خود را در محدوده‌ی نرمال نگه دارید و به صورت منظم چکاپ های قلبی انجام دهید.

2. داروهای کنترل‌کننده ریتم یا سرعت قلب

این داروها ضربان قلب را کندتر و منظم‌تر می‌کنند:

بتابلوکرها

بلوک‌کننده‌های کانال کلسیم

داروهای ضدآریتمی برای کند کردن ضربان

داروهای بازگرداننده ریتم (Rhythm Control)

این داروها به بازگشت ضربان طبیعی قلب کمک می‌کنند:

آمیودارون

فلیکانید

پروپافنون

3. کاردیوورژن (Cardioversion)

کاردیوورژن (به انگلیسی: Cardioversion) یا شوک هماهنگ قلبی در پزشکی به‌معنی برطرف نمودن آریتمی قلبی و بازگرداندن ریتم طبیعی به قلب بوده و اغلب به استفاده از نیروی الکتریکی برای حذف تاکی‌دیس‌ریتمی در قلبی که دارای کمپلکس QRS می‌باشد گفته می‌شود. در صورتی که بر روی مانیتور یا نوار قلبی کمپلکس QRS دیده نشود یا بیمار فاقد نبض باشد٬ باید از شوک غیر هماهنگ با دفیبریلاتور مانور انجام داد. کاردیوورژن(بنابه‌تعریف) می‌تواند بدون استفاده از دستگاه شوک و تنها با دارو صورت پذیرد اما در صورت نیاز به شوک الکتریکی٬ این جریان باید در مدت زمان معین و به صورت شوک سنکرون درون بدن بیمار تخلیه شود چراکه اگر تخلیه در زمان موج تی اعمال شود منجر به فیبریلاسیون بطنی می‌گردد. دستگاه‌های کاردیوورژن مدرن مجهز به سیستم آنالیزکننده موج قلب بوده و پس از فشردن دکمه تخلیه٬ به‌طور خودکار صبر می‌کند تا لحظه مناسب تخلیه برسد و جریان را عبور می‌دهند.

کاردیوورژن الکتریکی

با اعمال شوک الکتریکی کنترل‌ شده، ریتم طبیعی قلب بازسازی می‌شود.
این روش سریع و بسیار مؤثر است.

کاردیوورژن دارویی

داروهای خاصی rhythm قلب را به وضعیت طبیعی بازمی‌گردانند.

4. ابلیشن قلب (Catheter Ablation)

یکی از رایج‌ترین و دائمی‌ترین درمان‌های AF است. ایجاد سیگنال‌های نامنظم و غیرطبیعی از برخی از سلول‌های قلبی سبب بروز اختلالات قلبی همچون آریتمی می‌شود. آریتمی درصورتی‌که تحت درمان قرار

نگیرد می‌تواند بیمار را با عوارض موقتی و جدی همچون تپش قلب، ضعف جسمانی، نارسایی قلبی و ایست قلبی روبه‌رو کند. برای اصلاح و کنترل آریتمی قلبی متخصصین از ابلیشن قلب کمک می‌گیرند.

ابلیشن چگونه عمل می‌کند؟

پزشک با وارد کردن کاتتر به قلب، مناطق ایجادکننده ضربان نامنظم را سوزانده یا منجمد می‌کند (Radiofrequency یا Cryoablation).

مزایای ابلیشن قلب

1- احتمال موفقیت بالا
2- کاهش نیاز به دارو
3- کنترل طولانی‌مدت ریتم

این روش برای بیمارانی که داروها تأثیر کافی ندارند بسیار مؤثر است.

5. جراحی‌های قلب

انواع جراحی قلب شامل عمل باز، کم‌تهاجمی، لیزری و رباتیک هستند که هر کدام کاربردهای ویژه‌ای دارند

جراحی قلب به مجموعه‌ای از روش‌های درمانی گفته می‌شود که برای درمان بیماری‌های ساختاری یا عروقی قلب انجام می‌شوند. این جراحی‌ها ممکن است با هدف بازگرداندن جریان طبیعی خون، ترمیم بافت‌های آسیب‌دیده، یا جایگزینی اجزای حیاتی قلب صورت بگیرند. با پیشرفت فناوری‌های پزشکی، امروزه بسیاری از این عمل‌ها به صورت کم‌ تهاجمی و با دوران نقاهت کوتاه‌تر انجام می‌شوند. در ادامه با مهم‌ترین انواع عمل‌های قلب آشنا می‌شوید:

جراحی قلب باز یکی از راه‌های درمان سرخرگ‌های تنگ یا مسدودشده این است که از هر کدام از رگ‌های سالم بدن، رگی برداشته و آن را به ناحیه مسدود شده سرخرگ کرونری پیوند بزنیم. از جمله رگ‌هایی که برای این عمل پیوند به کار می‌رود، می‌توان به رگ‌های پا یا سرخرگ‌های ناحیه سینه اشاره کرد. جراح قلب یک سر رگ پیوندی را به بالای قسمت مسدودشده و سر دیگر را به پایین این قسمت متصل می‌کند. به این ترتیب خون، از طریق رگ پیوندی از مسیر مسدودشده میان‌بر می‌زند و به قلب می‌رسد. به این درمان، عمل جراحی بای پس شریان کرونری می‌گویند.^[۱]

چه درمانی مناسب من است؟

انتخاب بهترین روش درمان فیبریلاسیون دهلیزی کاملاً به شرایط بیمار بستگی دارد:

1-  سن

2- شدت علائم

3- دفعات بروز آریتمی

4- وجود بیماری‌های قلبی یا پزشکی دیگر

5- پاسخ به درمان‌های قبلی

مشاوره با متخصص قلب بهترین تصمیم را مشخص می‌کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر یکی از علائم زیر را تجربه کردید، باید فوراً به پزشک مراجعه نمایید:

تپش قلب ناگهانی و شدید

سرگیجه، بی‌حالی یا غش

درد یا فشار قفسه سینه

تنگی نفس شدید

ضربان بسیار نامنظم قلب

فیبریلاسیون دهلیزی بیماری قابل کنترل و درمان است. با تشخیص به‌موقع، تغییر سبک زندگی، داروها، و در صورت نیاز روش‌هایی مانند کاردیوورژن و ابلیشن می‌توان ریتم قلب را به حالت طبیعی بازگرداند و خطر سکته را به‌طور قابل‌توجهی کاهش داد. برای مراجعه می توانید به مطب دکتر مهدی اکرمی بهترین دکتر قلب شیراز مراجعه کنید.